Халқымыздың ғасырлар бойы қалыптасқан асыл дәстүрлері, ана тіліміздің әдеби нормалары мен дыбыстық жүйесінің сырларын бірге танып білейік.
Салт-дәстүр — ұлттың генетикалық коды, рухани тірегі мен тәрбие құралы. Ғасырлар бойы сұрыпталған әдет-ғұрыптардың орны ерекше.
Жас ұрпақ бойында ізеттілік пен адамгершілікті қалыптастыру.
Қоғамдық қатынастар мен тәртіпті заңсыз-ақ реттеп отыру.
Тарихи тәжірибені атадан балаға аманат ретінде жеткізу.
Өмірді сұлулық пен гармония заңдылықтарымен безендіру.
Адамдар мен рулар арасындағы байланысты нығайту.
Әдеби тіл — жалпы халықтық тілдің өңделген, сұрыпталған, белгілі бір қалыпқа түскен, жалпыға бірдей міндетті нормалары бар жоғары түрі. Ол жазбаша және ауызша формада өмір сүреді.
Қазақ әдеби тілінің тарихы тереңде жатыр. Ол көне түркі ескерткіштерінен, жыраулар поэзиясынан бастау алып, XIX ғасырда Абай Құнанбайұлы мен Ыбырай Алтынсариннің шығармашылығы арқылы қазіргі ұлттық жазба әдеби тіл деңгейіне көтерілді.
"Тілдің асылы, заңы — әдеби тілде. Әдеби тілді сақтау, оны дамыту — әрбір саналы азаматтың қасиетті борышы."
Сөздердің дұрыс жазылу ережелерінің жиынтығы. Ол біркелкілікті қамтамасыз етеді.
Сөздердің, дыбыстардың ауызша сөйлеуде дұрыс дыбысталуы мен айтылу заңдылықтары.
Сөздерді өз мағынасында, орынды және дәл қолдану, сөз тіркесімдерін бұзбау шеберлігі.
Сөзжасам, морфология (қосымшалардың жалғануы) және синтаксистік (сөйлем құрау) ережелері.
Қазақ тілінде 26 дауыссыз дыбыс бар. Олардың жазылуы үндестік заңына, сондай-ақ ілгерінді, кейінді ықпалдарға негізделеді.
п, ф, к, қ, т, с, ш, х, ц, ч, һ
Тек салдардан ғана құралады.б, в, г, ғ, д, ж, з, ц
Үн мен салдардың қатысынан жасалады.р, л, й, у, м, н, ң
Салдардан үн басым болады.| Ереже түрі | Түсіндірмесі мен Заңдылығы | Мысалдар |
|---|---|---|
| Б, В, Г, Д дыбыстары | Сөз соңында б, в, г, д дыбыстары жазылмайды (тек кірме сөздерден тыс). Олар қатаңданады. | кітап (кітабы), мектеп, клуб |
| П -> Б құбылысы | Сөз соңындағы "п" дыбысына дауысты дыбыс жалғанса, ол "б"-ға өзгереді. | талап + ы = талабы қап + ы = қабы |
| Қ -> Ғ және К -> Г | Сөз соңы қ, к-ге аяқталып, оған дауысты қосымша жалғанса, ұяңдайды. | қасық -> қасығы жүрек -> жүрегі |
| Н дыбысының Б, П алдында М-ға айналуы | Айтылуда "м" болып естілгенімен, жазуда түбір сақталып "н" жазылады. | сенбі (сембі емес) жанбасы (жамбасы емес) |
| Сөз соңында ң-ның жазылуы | Үнді "ң" дыбысы сөздің басында ешқашан келмейді, тек ортасы мен соңында жазылады. | аң, таң, жаңа, қоңырау |
Өтілген материалдар бойынша шағын интерактивті викторина
Сіздің нәтижеңіз: 0-ден 0